Van 14 t/m 18 november kwam de Europese delegaties van het Commoning Europe-project op eigen bodem! In wijkcentrum De Geus in Hilversum startten we maandag 14 november het 3e Joint Staff Training Event (JSTE) van dit project. De eerdere JSTE’s waren in april in Italië, en in september in Roemenië. Onderwerp van deze training was: ‘Commons management in Nederland: hoe activeer je een open dialoog met actieve burgers’.
14 november 2022 – Dag 1 van de Joint Staff Training Event in Hilversum
De commons, al van gehoord? Wat is dit nu eigenlijk? Meer en meer steden en gemeenten zoeken naar manieren om commons-initiatieven te ondersteunen. Maar de commons dat kan best veel zijn. Om een beter idee te krijgen van hoe commons-initiatieven nu juist in hun werk gaan en wat deze kunnen betekenen is er een uitwisseling tussen verschillende Europese organisaties: enter Commoning Europe.
Deelnemers van Ankara (Turkije), Brussel (België), Campi Bisenzio (Italië), Fagaras (Roemenië) en Hilversum (Nederland) komen deze week samen in Nederland om er verschillende commons-initiatieven te bezoeken.
Op dag 1 worden twee wijkcentra gepresenteerd. De Geus toont aan hoe buurtbewoners zelf het heft in handen kunnen nemen. Toen hun geliefd wijkcentrum dreigde te verdwijnen – de lokale overheid wilde er niet meer in investeren – riepen deze bewoners “The right to challenge in”. Resultaat: geen verkoop van het pand waarin het buurtcentrum huist. Al zijn het nu wel de buurtbewoners die de verantwoordelijkheid dragen het wijkcentrum draaiende te houden. Met 36 enthousiastelingen en steun vanuit de buurt -bijvoorbeeld in de vorm van gratis oliebollen- is er voldoende om de rekeningen te betalen. De overheid beperkt zich tot het aanbieden van een voordelig huurtarief. Alles samen maakt dit het wijkcentrum vandaag nog steeds betaalbare activiteiten kan aanbieden voor jong en oud.
Bij Vonk in de wijk is het een wooncoöperatie die haar terrein en pand graag wouden activeren in afwachting van de geplande ontwikkeling van woningen. In deze precaire tussentijd wordt het voormalige Phillips-pand een kweekvijver voor duurzame initiatieven. En dit kan inderdaad vele kanten uit: een veganistische eetplek, plaats voor tiny houses, betaalbare co-working plaatsen voor start-ups met een duurzaam kant, een vintage shop, atelierruimte, tot zelfs de bouw van een vliegtuig dat op elektriciteit de lucht in moet kunnen. Vonk fungeert als plek waar je in een fysieke ruimte kan voelen en ruiken wat duurzaamheid kan inhouden. Ook hier laat het wegvallen van al te dure huurprijzen toe om plaats te bieden aan een betaalbaar verhaal.
Inspirerende start alvast. We zijn benieuwd hoe deze verhalen zich op lange termijn kunnen doorzetten. Wij nemen mee dat er heel veel moois uitkomt wanneer initiatieven de -betaalbare- plaats krijgen om te broeien.
Hanne van Reusel – osmosnetwork.com/hanne-van-reusel
15 november 2022 – Dag 2 van de Joint Staff Training Event in Hilversum
Dag 2 van de commons exploratie. De internationale Commoning Europe groep trekt vandaag naar Amsterdam. We starten er bij de Meevaart. Als ankerplek voor de wijk vormt dit gebouw een broedplaats waar gratis/betaalbare activiteiten een plek krijgen. Zolang het een meerwaarde vormt voor de buurt en haar bewoners. Gesubsideerd door de lokale overheid, wordt ook dit centrum voornamelijk gerund door vrijwilligers met ondersteuning van een aantal betaalde krachten. Het bepalen van de visie en het nemen van beslissingen gebeuren via het sociocratie model. Zo kan iedereen van de wel 1000+ betrokkenen -in principe- gemakkelijk deelnemen en inspraak vinden. In de Meevaart wordt er geïnvesteerd in de kwaliteit van beslissingen. “We only move as fast as the slowest person.” Het uitwerken van de organisatiestructuur was een jarenlang en chaotisch proces maar de vruchten ervan vertalen zich in het succesvol toelaten van wel 200 organisaties om er hun plek te vinden. En hoewel de nood aan een betaalbare georganiseerde wijkplek nog niet gedekt is, kiest de Meevaart er nu bewust voor om ook anderen de ruimte te laten hier op hun manier verder aan te werken.
Verder in Amsterdam komt Combiwel aan bod. Gesubsideerd door de overheid is deze brede jongerenwerking een publieke dienstverlening. Misschien geen commons initiatief dan? Al blijkt snel dat de manier hoe het lokaal Combiwel team inzet op de kracht van jongeren anders doet vermoeden. Het zijn de jongeren zelf en hun potentieel die hier als commons “resource” dienst doen. Door de jongeren zelf hun verantwoordelijkheid te laten nemen -ze moeten zelf het financieel plan en de organisatie van hun gewenste activiteiten bolwerken- bouwen ze eigenaarschap op. “We feel taken seriously here,” blijkt ook uit de mond van de jongeren de clue te zijn van wat erin slaagt om hun hartverwarmend engagement te winnen. Het internationaal Commoning Europe team werd daarna vakkundig onder tafel gedebateerd door de desbetreffende jongeren.
Hanne van Reusel – osmosnetwork.com/hanne-van-reusel
16 november 2022 – Dag 3 van de Joint Staff Training Event in Hilversum
Woensdag en halverwege de Commoning Europe training. Met een presentatie van Commons Network is er geen ontsnappen aan. Als “collaboratory” zet deze non-profit in op het vertalen van het commons concept naar concrete actie. Maar vergis je niet, aan theoretische onderlegging ontbreekt het er niet. De commons omvatten in hun definitie drie sleutelelementen: de gedeelde resource (hulpbron), een gemeenschap en duidelijke regels. Laat je echter niet misleiden want in de praktijk is het een stuk genuanceerder: “In a city, there is never a pure common.” De essentie zit hem uiteindelijk in het onderliggende politiseren van commons initiatieven. Het is een manier om ons denken te verbreden voorbij de publiek-privaat tweedeling. Het transitiegericht werken van ons huidige economisch systeem wordt kritisch bekeken. Het gaat om het in contact staan in relatie tot elkaar. En dat mogen we aan den lijve ondervinden tijdens een oefening waarbij we onze eigen utopische commons stad uittekenen. Terwijl wij zelf nog verder nabroebelen van de ideeën, kijken we uit naar de commons incubator die Commons Network wil opstarten in Amsterdam.
Hierna is het de beurt aan Open Up!. Als Commoning Europe team worden we verrast door de veelzijdige impact die schuilgaat achter de kunst van het debatteren. Sara en Yvonne leggen ons met passie uit hoe Open Up! er in slaagt jongeren -letterlijk- mondiger te maken. Buiten concrete tips and tricks leren we over de fundamentele rechten van het kind om gehoord te worden: “Let youth be heard!” Verbale weerbaarheid, verbinding & vertrouwen, en engagement zijn hier de sleutelwoorden. Jongeren -vooral zij die extra uitdagingen moeten overwinnen- leren er hun stem te vinden, verschillende standpunten in te nemen en oplossingen voor te stellen. De commoners van morgen, leren vandaag hun weg te vinden in onze huidige democratie.
Dat we zelf onze debatskills kunnen bijschaven mochten we gisteren al ondervinden (zie dag 2). Aan de slag dus! Aan de hand van een concrete workshop leren we als internationaal team in actie hoe debat onderbouwd wordt door verbinding, concentratie, uitwisseling, gelijkheid en meer. En blijkt dat allemaal ook nog eens erg plezant te zijn.
Hanne van Reusel – osmosnetwork.com/hanne-van-reusel – https://www.commonsnetwork.org/
17 november 2022 – Dag 4 van de Joint Staff Training Event in Hilversum
Op dag 4 van de Commoning Europe training genieten we van drie verrijkende presentaties. Als eerste leren we over Hilversum100, een netwerk van lokale burgerinitiatieven die elk op hun manier inzetten op een duurzaam verhaal. Inwoners van Hilversum die actief zijn in verschillende domeinen zoals duurzaam omgaan met natuur, eten, circulariteit en mobiliteit verbinden via dit overkoepelend initiatief. Zo staan ze samen sterk om in relatie met de lokale overheid in gesprek te gaan. Samen komen en in relatie tot elkaar staan is hier de kern van het verhaal. Een thema dat we gisteren al zagen opborrelen en dat later deze dag nog terug zal komen.
De tweede presentatie vertelt het verhaal van de KNHM stichting (Koninklijke Nederlandse Heide Maatschappij). We leren hoe winst die in de private markt gemaakt wordt -hier bij Arcadis– terug kan vloeien naar gemeenschapsinitiatieven. Nog interessanter dan het financiële verhaal is om te horen hoe de werknemers -voornamelijk ingenieurs- ondersteund worden om zich als deels vergoede vrijwilliger in te zetten om sociale burgerinitiatieven te helpen met hun expertise. Het belang van dat relationele dus.
Als kers op de taart presenteert academicus en economist Arjo Klamer. Als een ware verhalenverteller neemt hij ons mee in de meer complexe ideeën om en rond de commons. In de kern gaat het om “sensemaking”. Het leven vindt haar betekenis in de relaties die we met elkaar aangaan -ook hier de clue van het verhaal. Dit is de ruggengraat van onze samenleving. Al worden wij mensen binnen de private markt en als maar meer ook bij de publieke overheid gezien als individuen die losstaan van elkaar. In deze logica worden mensen klanten en denken we in transacties. De commons, maar vooral de praktijk ervan -commoning- is hierbij zowel de kern als het antigif. Mensen aanwakkeren om elk vanuit hun eigen mogelijkheden bij te dragen, zonder expliciete tegencompensatie… het is een ware uitdaging. En tegelijk is dit relationele de essentie. We nemen mee dat je marktgerichte praktijken kan onderscheiden van commonspraktijken en dat fundamentele relationele, doordat het eerste focust op kwantiteit, de laatste verkiest kwaliteit. Dat de commons, en meer precies de praktijk van commoning, toelaat om meer kwaliteit te vinden voelden we allemaal inherent wel al aan. Het komt naar boven in de gepassioneerde verhalen die we deze week hoorden, de kracht die van de jongeren afstraalde, de warme die we voelden in de plekken die we bezochten. Dat relationele dus, zoals Arjo het zo vinnig uitlegde; dat overal al aanwezig is en waarvoor we vaak zelf geen “dank u” voor verwachten. We sloten deze dag af met een fijn concert, een lekkere gedeelde maaltijd en met een Afrikaans geïnspireerd moment van dans en zang, zo konden we zelf dat relationele nog even tot in onze kern doorvoelen.
Hanne van Reusel – osmosnetwork.com/hanne-van-reusel
